AntyoksydantyNootropySuplementyL-teanina – działanie, właściwości, efekty

30.07.20210

Czym jest L-teanina? 

Teanina to aminokwas, jeden ze składników białek ustrojowych z grupy α-aminokwasów niebiałkowych, występujący w przyrodzie jako enancjomer L-teanina, pochodna kwasu glutaminowego. L-teanina nie występuje w białku pokarmowym, natomiast naturalnym jej źródłem jest zielona herbata (liście roślin gatunków Camelia sinensis, Camelia japonica, Camelia sasanqua gdzie jej zawartość sięga do około 3%), której obecność nadaje herbacie specyficzny, niepowtarzalny smak. W mniejszych ilościach występuje ona również w innych rodzajach herbat (np. oolong, fermentowana herbata czarna) oraz w grzybie Xerocomus badius.

L-teanina L-teanina L-teanina

Jakie właściwości ma L-teanina?

Po podaniu doustnym, L-teanina cechuje się bardzo szybkim wchłanianiem i transportem do mózgu, łatwo pokonywając tzw. barierę krew-mózg, pobudzając emitowanie fal mózgowych alfa, które odpowiadają za spokojny i zrelaksowany stan organizmu. Ponadto zwiększa ona poziom kwasu gamma – aminomasłowego (GABA) i „hormonów szczęścia” serotoniny i dopaminy – głównych neuroprzekaźników w układzie nerwowym. Mają one właściwości uspokajające, zmniejszają stres i niepokój, zapewniają dobry humor i sen, ale również poprawiają koncentrację, pamięć, sprzyjają nauce i zapamiętywaniu, wyostrzają skupienie, stymulują motywację. Dlatego L-teanina wykazuje liczne i różnostronne działania prozdrowotne. 

Jakie działania wykazuje L-teanina?

L-teanina zmniejsza napięcie nerwowe w zaburzeniach psychiatrycznych (atakach panicznych, zaburzeniach obsesyjno – kompulsyjnych, lękowych, dwubiegunowych), łagodzi objawy schizofrenii, depresji, stabilizuje stan psychiczny, poprawia jakość snu, a u osób zdrowych zwiększa zdolność do nauki i funkcję kognitywne. Dzięki tym właściwościom została L-teanina uznana jako substancja o silnym działaniu nootropowym, czyli usprawniającym pracę mózgu u ludzi zdrowych i poprawiającym jej zaburzenia u osób chorych.  Zarówno wykazuje ona działanie neuroprotekcyjne poprzez hamowanie receptorów podtypu N-metylo-D-asparaginianu (NMDA), a więc oddziałuje osłaniająco w chorobach neurodegeneracyjnych (Alzheimera, Parkinsona). Zwiększając produkcję tlenku azotu w śródbłonku naczyń, zapobiega ona rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych. Pojedyncze doniesienia wskazują też na przeciwnowotworowe, przeciwzapalne i wspomagające walkę z otyłością działanie L-teaniny.

L-teanina, układ nerwowy i zdrowie psychiczne

L-teanina, jak udowodniono w licznych przeglądach naukowych, skutecznie obniża lęk i napięcie nerwowe, oddziaływując anksjolityczne poprzez zwiększenie ekspresji GABA. Przypuszcza się, że to działanie jest również skutkiem jednoczesnego oddziaływania L-teaniny na fali mózgowe alfa, co przywodzi do szybkiej poprawy krótkoterminowej koncentracji i uwagi. W placebo-kontrolowanym badaniu u 30 zdrowych osób L-teanina, w dawce 200 mg/dzień podawana przez 4 tygodnie, istotnie zmniejszała objawy stresu, poprawiała płynność mowy oraz funkcje kognitywne. Inne placebo-kontrolowane badanie skuteczności L-teaniny w poprawieniu uwagi i koncentracji prowadzone metodą podwójnej ślepej próby u 27 zdrowych osób potwierdziło, że L-teanina istotnie zwiększa zdolności przetwarzania informacji w zależności od dawki ( wśród dawek 100, 200 i 400 mg, dawka 400 mg okazała się najskuteczniejszą). U pacjentów z depresją natomiast podanie L-teaniny przez 8 tygodnie sprzyjało obniżeniu nastrojów depresyjnych. W badaniu otwartym u pacjentów z depresją, podanie 250mg L-teaniny jako dodatkowej substancji na tle terapii przeciwdepresyjnej, przez 8 tygodnie, wykazało znaczące efekty w poprawieniu jakości snu, zaburzeń nastroju i funkcji kognitywnych. Szacuje się, że L-teanina może więc być skutecznym składnikiem tzw. terapii augmentacyjnej w zaburzeniach psychicznych, oddziaływując synergiczne z lekami psychotropowymi. Skuteczność takiej terapii została wykazana w 8-tygodniowym placebo-kontrolowanym badaniu przeprowadzonym metodą podwójnej ślepej próby, u 40 pacjentów ze schizofrenią. Podanie tym pacjentom 400 mg L-teaniny zarówno łagodziło objawy choroby (agresję, impulsywność), jak i skutkowało obniżeniem poziomu kortyzolu, insuliny i cholesterolu, wpływając pozytywnie na parametry biochemiczne pacjentów.  W terapii złożonej, przy podaniu L-teaniny z kofeiną lub inozytolem, obserwuje się synergiczne oddziaływanie tych substancji na zdolności poznawcze i stan emocjonalny i psychiczny. W przeglądzie Saeed i wsp. (2007) wykazano, że połączenie L-teaniny z inozytolem może poprawiać jakość snu u osób z zaburzeniami lękowymi. W dużej metaanalizie (11 randomizowanych badań kontrolowanych placebo) Camfield i wsp. (2014) wykazano, że połączenie L-teaniny z kofeiną przywodzi do szybkiej (1-2 godziny po spożyciu) poprawy nastroju i koncentracji , łagodzenia objawów stresu i lęku.

Dzięki wpływowi na poziom GABA, L-teanina wykazuje działanie neuroprotekcyjne zapobiegając apoptozie (śmierci) neuronów mózgu, co odnotowano w badaniach u pacjentów z przejściowym niedokrwieniem mózgowym, u których zwiększała ona poziomy czynnika neurotroficznego i w taki sposób przyspieszała neurogenezę (pojawienie nowych neuronów). W badaniu na myszach, L-teanina zmniejszała poziom upośledzenia mózgu poprzez wpływ na szlaki sygnałowe, utlenianie białek i lipidów i zwiększenie poziomu glutationu. Wskazuje to na duży potencjał L-teaniny w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych (przede wszystkim w chorobie Alzheimera).

Teanina i choroby cywilizacyjne

Teanina obniża ilość tkanki tłuszczowej okołonarządowej, poprawia profil lipidowy i reguluje poziom insuliny i glikogenu, prawdopodobnie poprzez zwiększenie aktywności odpowiednich enzymów (palmitylotransferazy 1 karnityny wątrobowej), chociaż dokładne mechanizmy tej regulacji są jeszcze nieznane. Zwiększając produkcję tlenku azotu, doprowadza ona do spadku ciśnienia krwi, a zmniejszając utlenianie, obniża poziom „złego” cholesterolu (lipoprotein niskiej gęstości (LDL). W badaniach u ludzi, nawet podanie pojedynczej dawki 200 mg teaniny obniżało ciśnienie krwi. L-teanina wykazała również działanie protekcyjne w zapobieganiu innym chorobom cywilizacji: osteoporozie i osteoartrozie, gdyż w badaniach u zwierząt podanie dawki 200 mg teaniny zmniejszało zapalenie stawów, zwiększało gęstość kości i łagodziło objawy zapalne poprzez zmniejszenie poziomu prozapalnych cytokin i ochronę macierzy zewnętrzno-komórkowej od rozpadu poprzez hamowanie szlaków sygnałowych NF-κB. 

Teanina w chorobie nowotworowej

Dzięki plejotropowemu (wpływającemu na różne czynniki) mechanizmu oddziaływania, L-teanina skutecznie zapobiega rozwojowi i progresji choroby nowotworowej.  Przeciwutleniające i przeciwzapalne właściwości, hamowanie szlaków sygnałowych i proliferacji (namnażania) komórek nowotworowych L-teaniny są wykorzystywane również w celu poprawy skuteczności chemoterapeutyków (doksorubicyny) w terapii raka piersi, jelit, wątroby. Wykazano, że oddziałuje ona jako modulator biochemiczny, zwiększając poziom substancji leczniczej w tkankach. Wykazano również, że w niektórych rodzajach nowotworów (rak prostaty) oddziałuje ona przeciwko przerzutom, co wskazuje na jej potencjał leczniczy w takich chorobach. Szacuje się, że takie działanie może być wykazane też w innych rodzajach nowotworów, przez regulację ujemną MMP9, N-cadheriny i  dodatnią – E-cadheriny, chociaż dla potwierdzenia  tego niezbędne są dalsze badania.

L-teanina i długowieczność

L-teanina może wydłużać ludzkie życie przede wszystkim poprzez właściwości nootropowe, czyli poprawę funkcji kognitywnych, pamięci, myślenia, koncentracji. Ponadto właściwości neuroprotekcyjne i neuroregeneracyjne L-teaniny sprzyjają wydłużaniu życia poprzez zwiększenie neuroplastyczności mózgu, hamowanie reakcji zapalnych spowodowanych niedokrwieniem, i ograniczenie syntezy wolnych rodników. W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że L-teanina spowalnia starzenie wątroby na skutek hamowania końcowych produktów zaawansowanej glikacji  i zmniejszenia stresu oksydacyjnego. Spożycie L-teaniny zarówno przez osoby zdrowe, jak i pacjentów z zaburzeniami psychiatrycznymi, istotnie obniża główne czynniki psychiczne umieralności (stres, lęk, depresja), a jej właściwości antyproliferacyjne i przeciwzapalne zapobiegają rozwojowi choroby nowotworowej i najczęstszych chorób cywilizacyjnych ( miażdżyca, otyłość, nadciśnienie tętnicze), które skracają ludzkie życie

Skutki uboczne

W badaniach przeprowadzonych przez Japan Food Additives Association, nie wykazano, że duże dawki L-teaniny mają negatywny wpływ na zdrowie ludzi. Nie ustalono, na podstawie tych badań, maksymalnej dawki tolerowanej dla L-teaniny. Szacuje się, że stosowanie jej w dużych dawkach jest bezpieczne, chociaż w pojedynczych doniesieniach pojawiały się dane odnośnie hepatotoksyczności bardzo wysokich dawek. Należy jednak pamiętać o możliwych interakcjach z lekami: u osób, przyjmujących leki na nadciśnienie, L-teanina może zwiększać efekty hipotensyjne, natomiast u osób otrzymujących terapię lekami pobudzającymi, może ona hamować ich działanie. Chociaż uważa się ona za bezpieczny i nietoksyczny suplement nootropowy, przed początkiem suplementacji niezbędna jest konsultacja lekarska.

Dawkowanie

Zalecana dzienna dawka L-teaniny to 200-400 mg. Jest to dawka stosowana w większości badań. Według Agencji Żywności i Leków (ang.Food and Drug Administration – FDA), maksymalna dzienna dawka l-teaniny to 1200 mg.

Suplementy, ceny

Na polskim rynku L-teanina dostępna jest w postaci tabletek i kapsułek (100-400 mg) w cenie 25-50 zł (90-120 sztuk). Dostępne są również preparaty złożone (L-teanina i kofeina, L-teanina i inozytol) w cenie 30-70 zł za 90-120 sztuk.

Podsumowanie

L-teanina jest aminokwasem o działaniu plejotropowym, nootropem poprawiającym funkcji kognitywne u osób zdrowych i chorych, łagodzącym objawy stresu, depresji i będącym częścią terapii złożonej w zaburzeniach psychicznych (obsesyjno – kompulsyjnych, lękowych, dwubiegunowych, schizofrenii). Sprzyjając syntezie „hormonów szczęścia“, zabezpiecza L-teanina stabilność i poprawne funkcjonowanie układu nerwowego, przyspiesza neuroregenerację i zwiększa neuroplastyczność mózgu. Wpływając pozytywnie na profil insulinowy i lipidowy, oddziaływając przeciwutleniająco i przeciwzapalnie, hamuje ona rozwój miażdżycy, nadciśnienia tętniczego, hiperinsulinemii.  Na skutek hamowania szlaków sygnałowych i proliferacji komórek nowotworowych, a również działania synergicznego z agentami chemoterapeutycznymi, stosowana ona również eksperymentalnie w terapii niektórych rodzajów raka. 

Czy L-teanina przedłuża życie?

Zdecydowanie tak, poprzez właściwości nootropowe, neuroregeneracyjne i neuroprotekcyjne, zmniejszenie głównych czynników chorób psychicznych i stymulację wydzielania „hormonów szczęścia”, zabezpieczających dobre samopoczucie fizyczne i psychiczne. Dzięki właściwościom przeciwutleniającym, przeciwzapalnym i przeciwnowotworowym zapobiega ona również rozwojowi chorób cywilizacyjnych, poprawia jakość i zwiększa długość ludzkiego życia.

Źródła naukowe

Bai H, Zhang Z, Li Y, Song X, Ma T, Liu C, Liu L, Yuan R, Wang X, Gao L. L-Theanine Reduced the Development of Knee Osteoarthritis in Rats via Its Anti-Inflammation and Anti-Matrix Degradation Actions: In Vivo and In Vitro Study. Nutrients. 2020 Jul 3;12(7):1988. doi: 10.3390/nu12071988. PMID: 32635404; PMCID: PMC7400703.

Camfield DA, Stough C, Farrimond J, Scholey AB.Acute effects of tea constituents L-theanine, caffeine, and epigallocatechin gallate on cognitive function and mood: a systematic review and meta-analysis.. Nutr Rev. 2014 Aug;72(8):507-22. doi: 10.1111/nure.12120. Epub 2014 Jun 19. Review.

Chatterjee S., Chatterjee A., Bandyopadhyay S.K., L-Theanine: A Prospective Natural Medicine, Int. J. Pharm. Sci. Rev. Res., 2016, 41(2), 21: 95-103

Chen Y, Lian F, Lu Q, Peng S, Li J, Huang S, Du X. L-Theanine Attenuates Isoflurane-Induced Injury in Neural Stem Cells and Cognitive Impairment in Neonatal Mice. Biol Pharm Bull. 2020 Jun 1;43(6):938-945. doi: 10.1248/bpb.b19-00790. Epub 2020 Mar 19. PMID: 32188832.

Dassanayake TL, Kahathuduwa CN, Weerasinghe VS. L-theanine improves neurophysiological measures of attention in a dose-dependent manner: a double-blind, placebo-controlled, crossover study. Nutr Neurosci. 2020 Aug 11:1-11. doi: 10.1080/1028415X.2020.1804098. Epub ahead of print. PMID: 32777998.

Fan X, Xiao X, Mao X, Chen D, Yu B, Wang J, Yan H. Tea bioactive components prevent carcinogenesis via anti-pathogen, anti-inflammation, and cell survival pathways. IUBMB Life. 2021 Feb;73(2):328-340. doi: 10.1002/iub.2445. Epub 2021 Jan 29. PMID: 33368980.

Fan X, Zhou J, Bi X, Liang J, Lu S, Yan X, Luo L, Yin Z. L-theanine suppresses the metastasis of prostate cancer by downregulating MMP9 and Snail. J Nutr Biochem. 2021 Mar;89:108556. doi: 10.1016/j.jnutbio.2020.108556. Epub 2020 Nov 26. PMID: 33249185.

Hidese S, Ogawa S, Ota M, Ishida I, Yasukawa Z, Ozeki M, Kunugi H. Effects of L-Theanine Administration on Stress-Related Symptoms and Cognitive Functions in Healthy Adults: A Randomized Controlled Trial. Nutrients. 2019 Oct 3;11(10):2362. doi: 10.3390/nu11102362. PMID: 31623400; PMCID: PMC6836118.

Hidese S, Ota M, Wakabayashi C, Noda T, Ozawa H, Okubo T, Kunugi H. Effects of chronic l-theanine administration in patients with major depressive disorder: an open-label study Acta Neuropsychiatr. 2017 Apr;29(2):72-79. doi: 10.1017/neu.2016.33. Epub 2016 Jul 11.

Juneja, L.R., Chu, D.C., Okubo, T., Nagato, Y., Yokogoshi, H. (1999). L-theanine—a unique amino acid of green tea and its relaxation effect in humans. Trends in Food Science & Technology 10(12): 425

Food and Drug Administration (FDA) CFSAN/Office of Food Additive Safety. Agency Response Letter GRAS Notice No. GRN 000209. GRAS Notice Inventory of L-Theanine, 2006.

Kakuda T. Neuroprotective effects of theanine and its preventive effects on cognitive dysfunction. Pharmacol Res. 2011 Aug;64(2):162-8. doi: 10.1016/j.phrs.2011.03.010. Epub 2011 Apr 6. PMID: 21477654.

Katasonov AB. Neĭrobiologicheskie éffekty teanina i ego vozmozhnoe ispol’zovanie v nevrologii i psikhiatrii [Neurobiological effects of theanine and its possible use in neurology and psychiatry]. Zh Nevrol Psikhiatr Im S S Korsakova. 2018;118(11):118-124. Russian. doi: 10.17116/jnevro2018118111118. PMID: 30585616.

Kim TI, Lee YK, Park SG, Choi IS, Ban JO, Park HK, Nam SY, Yun YW, Han SB, Oh KW, Hong JT.L-Theanine, an amino acid in green tea, attenuates beta-amyloid-induced cognitive dysfunction and neurotoxicity: reduction in oxidative damage and inactivation of ERK/p38 kinase and NF-kappaB pathways. Free Radic Biol Med. 2009 Dec 1;47(11):1601-10. doi: 10.1016/j.freeradbiomed.2009.09.008. Epub 2009 Sep 16.

Lardner AL. Neurobiological effects of the green tea constituent theanine and its potential role in the treatment of psychiatric and neurodegenerative disorders. Nutr Neurosci. 2014 Jul;17(4):145-55. doi: 10.1179/1476830513Y.0000000079. Epub 2013 Nov 26. PMID: 23883567.

Lin L , Zeng L , Liu A , Peng Y , Yuan D , Zhang S , Li Y , Chen J , Xiao W , Gong Z . l-Theanine regulates glucose, lipid, and protein metabolism via insulin and AMP-activated protein kinase signaling pathways. Food Funct. 2020 Feb 26;11(2):1798-1809. doi: 10.1039/c9fo02451d. PMID: 32057039.

Lopes Sakamoto F, Metzker Pereira Ribeiro R, Amador Bueno A, Oliveira Santos H. Psychotropic effects of L-theanine and its clinical properties: From the management of anxiety and stress to a potential use in schizophrenia. Pharmacol Res. 2019 Sep;147:104395. doi: 10.1016/j.phrs.2019.104395. Epub 2019 Aug 11. PMID: 31412272.

Miodownik C, Maayan R, Ratner Y, Lerner V, Pintov L, Mar M, Weizman A, Ritsner MS. Serum levels of brain-derived neurotrophic factor and cortisol to sulfate of dehydroepiandrosterone molar ratio associated with clinical response to L-theanine as augmentation of antipsychotic therapy in schizophrenia and schizoaffective disorder patients. Clin Neuropharmacol. 2011 Jul-Aug;34(4):155-60. doi: 10.1097/WNF.0b013e318220d8c6. PMID: 21617527.

Rogers PJ, SmithJE, HeatherleySV and Pleydell-PearceCW, Time for tea: Mood, blood pressure and cognitive performance effects of caffeine and theanine administered alone and together. Psychopharmacology 195:569–577 (2007).

Sadzuka Y, Sugiyama T, Suzuki T and SonobeT, Enhancement of the activity of doxorubicin by inhibition of glutamate transporter. ToxicolLett 123:159–167 (2001).

Saeed S, Bloch R and Antonacci D. Herbal and Dietary Supplements for Treatment of Anxiety Disorders.Am Fam Physician. 2007 Aug 15;76(4):549-556.

Shojaei-Zarghani S, Yari Khosroushahi A, Rafraf M. Oncopreventive effects of theanine and theobromine on dimethylhydrazine-induced colon cancer model. Biomed Pharmacother. 2021 Feb;134:111140. doi: 10.1016/j.biopha.2020.111140. Epub 2020 Dec 24. PMID: 33360052.

SugiyamaT and Sadzuka Y, Theanine, a specific glutamate derivative in green tea, reduces the adverse reactions of doxorubicin by changingtheglutathionelevel.CancerLett 212:177–184 (2004).

Zeng L, Lin L, Peng Y, Yuan D, Zhang S, Gong Z, Xiao W. l-Theanine attenuates liver aging by inhibiting advanced glycation end products in d-galactose-induced rats and reversing an imbalance of oxidative stress and inflammation. Exp Gerontol. 2020 Mar;131:110823. doi: 10.1016/j.exger.2019.110823. Epub 2019 Dec 31. PMID: 31899338.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *